Τι κοινό έχουν ο Ronald Reagan, 40ός Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Chadwick Boseman, ο χαρισματικός ηθοποιός που έγινε γνωστός μέσα από τον ρόλο του στο Black Panther και ο James Van Der Beek, πρωταγωνιστής της τηλεοπτικής σειράς Dawson’s Creek;
Διαγνώστηκαν με καρκίνο του παχέος εντέρου.
Ο Ronald Reagan διαγνώστηκε το 1985, σε ηλικία 74 ετών, μετά από κολονοσκόπηση ρουτίνας-μια εξέταση που τότε δεν ήταν τόσο διαδεδομένη όσο σήμερα. Καθώς ο καρκίνος του είχε εντοπιστεί σε πολύ πρώιμο στάδιο, υποβλήθηκε άμεσα σε χειρουργική επέμβαση και δε χρειάστηκε καν να λάβει μετεγχειρητικά επικουρική χημειοθεραπεία. Μιλώντας δημόσια, συνέβαλε ουσιαστικά στην ευαισθητοποίηση του κοινού και στην αύξηση του προληπτικού, προσυμπτωματικού ελέγχου. Πέθανε σε προχωρημένη ηλικία, 93 ετών, από τη νόσο Αλτσχάιμερ. Είχε ιαθεί από τον καρκίνο του παχέος εντέρου.
Λίγες δεκαετίες αργότερα, το 2016, ο Chadwick Boseman, σε ηλικία 39 ετών, διαγνώστηκε, μετά από διερεύνηση συμπτωμάτων που είχε, με πιο προχωρημένη νόσο, σταδίου III. Έδωσε για χρόνια μια σιωπηλή μάχη καθώς, παρά τα χειρουργεία και τις χημειοθεραπείες, συνέχισε να εργάζεται. Η ασθένεια, όμως, εξελίχθηκε και έφυγε από τη ζωή το 2020, σε ηλικία μόλις 43 ετών.
Μόλις πριν ένα μήνα περίπου, σε ηλικία 48 ετών, ο James Van Der Beek έχασε τη μάχη με τον καρκίνο παχέος εντέρου που είχε διαγνωστεί επίσης σε προχωρημένο στάδιο ΙΙΙ, στο πλαίσιο διερεύνησης ήπιων αλλαγών στις κενώσεις, τις οποίες απέδιδε στον καφέ.
Οι τρεις αυτές ιστορίες αναδεικνύουν δύο κρίσιμες αλήθειες:
Πρώτον, ότι ο καρκίνος παχέος εντέρου μπορεί να ιαθεί όταν διαγνωστεί έγκαιρα.
Δεύτερον, ότι η νόσος δεν αφορά πλέον αποκλειστικά τους ηλικιωμένους.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε πέρυσι στο Journal of the National Cancer Institute, τα άτομα που γεννήθηκαν τη δεκαετία του΄90 έχουν δύο φορές υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου σε σχέση με εκείνα που γεννήθηκαν την δεκαετία του΄60.
O καρκίνος του παχέος εντέρου έχει συνδεθεί με το υπερβολικό βάρος και με έναν ανθυγιεινό, δυτικό τρόπο ζωής: κακή διατροφή, έλλειψη άσκησης, κατανάλωση αλκοόλ και κάπνισμα. Αλλά αυτοί οι παράγοντες από μόνοι τους δε φαίνεται να εξηγούν τη σημαντική αύξηση που παρατηρήθηκε.
Η συντριπτική πλειονότητα των κρουσμάτων εξακολουθεί να αφορά τους ηλικιωμένους, όμως, πλέον, ο καρκίνος παχέος εντέρου αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο σε άτομα κάτω των 50 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό JAMA. Μέχρι τώρα πιστεύαμε ότι οι νέοι, κάτω των 50 ετών, είναι λιγότερο πιθανό να νοσήσουν και, δυστυχώς, δεν συμπεριλαμβάνονταν στο πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου με αποτέλεσμα, συχνά, να διαγιγνώσκονται πολύ αργά, όπως συνέβη με τους δύο νέους ηθοποιούς.
Παρατηρώντας αυτή την αύξηση των κρουσμάτων μεταξύ των νέων, οι Ηνωμένες Πολιτείες μείωσαν τη συνιστώμενη ηλικία για την έναρξη του προληπτικού ελέγχου με κολονοσκόπηση το 2021, από τα 50 στα 45 έτη, ενώ και άλλες χώρες φαίνεται πως ακολουθούν το παράδειγμα αυτό.
Φυσικά, για άτομα που έχουν θετικό οικογενειακό ιστορικό ο έλεγχος πρέπει να ξεκινήσει νωρίτερα και εξατομικεύεται ανάλογα με το κληρονομικό σύνδρομο, αν υπάρχει, ή με βάση το οικογενειακό ιστορικό του ατόμου. Γενικά, ξεκινούν τον έλεγχο από το 40ό έτος ή 10 χρόνια νωρίτερα από την ηλικία διάγνωσης του νεότερου συγγενή πρώτου βαθμού (όποιο έρθει πρώτο), ενώ επί διαγνωσμένου συνδρόμου συνιστάται ο έλεγχος ακόμα και από την ηλικία των 10 ετών.
Συνεπώς, τα στοιχεία δείχνουν πως ο καρκίνος του παχέος εντέρου παρουσιάζει σημαντική αύξηση συχνότητας εμφάνισης τα τελευταία χρόνια, ειδικά στις δυτικές κοινωνίες και σε όλο και νεαρότερης ηλικίας ασθενείς, χωρίς απαραίτητα να έχουν κληρονομικό ιστορικό. Εμφανίζεται στους άνδρες ελαφρά συχνότερα σε σχέση με τις γυναίκες και ο πιο συχνός τύπος είναι το αδενοκαρκίνωμα.
Ο καρκίνος παχέος εντέρου όταν διαγνωστεί έγκαιρα μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Συχνά, ξεκινά από μικρούς πολύποδες, που με τον χρόνο μπορεί να εξελιχθούν σε κακοήθεια. Η κολονοσκόπηση μπορεί να εντοπίσει και να αφαιρέσει τους πολύποδες πριν καν γίνουν καρκινικοί ή, αν έχουν εξαλλαχθεί, πριν δώσουν συμπτώματα, τα οποία, συνήθως, είναι δηλωτικά προχωρημένης νόσου. Αίμα στα κόπρανα ή μέλαινες (μαύρες) κενώσεις ή εμφάνιση αναιμίας, αλλαγές στις κενώσεις, πόνος στην κοιλιά ή ανεξήγητη απώλεια βάρους ή κόπωση είναι συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται.
Σήμερα, η αντιμετώπιση του καρκίνου παχέος εντέρου είναι εξατομικευμένη. Στα πρώιμα στάδια, κύρια θεραπεία είναι η χειρουργική αφαίρεση του όγκου, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις προσθέτουμε επικουρική χημειοθεραπεία για να μειώσουμε τον κίνδυνο υποτροπής. Στη μεταστατική νόσο συνδυάζουμε σύγχρονα χημειοθεραπευτικά σχήματα με στοχευμένες θεραπείες, βάσει της μοριακής υπογραφής του όγκου, όπως είναι ενδοφλέβια μονοκλωνικά αντισώματα ή από του στόματος χορηγούμενους αναστολείς μορίων. Τέλος, ασθενείς με υψηλή μικροδορυφορική αστάθεια, ένα μοριακό χαρακτηριστικό που σημαίνει δυσκολία στην επιδιόρθωση των βλαβών του DNA και συνεπώς συσσώρευση μεταλλάξεων, η χρήση της ανοσοθεραπείας έχει αλλάξει τα δεδομένα, ιδιαίτερα στη μεταστατική νόσο, προσφέροντας σημαντικές ανταποκρίσεις και μακροχρόνια επιβίωση.
Το μήνυμα που οφείλουμε να μεταδώσουμε, με αφορμή τον μήνα Μάρτιο, ο οποίος είναι αφιερωμένος στην ευαισθητοποίηση του κοινού για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, είναι πως 1) η πρόληψη, μέσω της βελτίωσης του τρόπου ζωής μας, και 2) η έγκαιρη διάγνωση, κυρίως μέσω της κολονοσκόπησης, είναι τα πιο ισχυρά μας όπλα. Ας τα χρησιμοποιήσουμε.
