Παραφράζοντας τον τίτλο του γνωστού θεατρικού έργου, θα λέγαμε ότι στον καρκίνο του παχέος εντέρου η ηλικία μας, ή το πόσο νέοι νιώθουμε, δεν μας προστατεύει. Αυτό που έχει σημασία είναι να του δώσουμε την πραγματική του διάσταση: πρόκειται για μια σοβαρή νόσο που αφορά πλέον και νεότερους ανθρώπους, και που αντιμετωπίζεται πολύ αποτελεσματικότερα όταν διαγνωστεί έγκαιρα.
Και τα στοιχεία το επιβεβαιώνουν: ενώ στους μεγαλύτερους η συχνότητα του καρκίνου του παχέος εντέρου μειώνεται χάρη στον προληπτικό έλεγχο, στους ενήλικες κάτω των 50 αυξάνεται σταθερά. Στο ιατρείο συναντάμε όλο και συχνότερα ανθρώπους στα 30 και στα 40 τους, που για μήνες απέδιδαν τα συμπτώματά τους σε «αιμορροΐδες», «ραγάδα», «δυσκοιλιότητα» ή «στρες».
Παρακάτω εξηγούμε τι γνωρίζουμε σήμερα για τον καρκίνο του παχέος εντέρου πρώιμης έναρξης (Early-Onset Colorectal Cancer, EOCRC), ποια σημάδια χρειάζονται προσοχή και πότε να απευθυνθείτε σε εξειδικευμένο κέντρο.
Τι είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου πρώιμης έναρξης;
Είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου ή του ορθού που διαγιγνώσκεται πριν από την ηλικία των 50 ετών. Σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, η συχνότητά του στις ηλικίες 20–49 αυξάνεται κατά περίπου 3% τον χρόνο, και περίπου 3 στους 4 νέους ασθενείς διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο. Η αύξηση αφορά κυρίως το τελικό τμήμα του παχέος εντέρου, δηλαδή το σιγμοειδές και το ορθό.
Στις ΗΠΑ, όσοι γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1990 έχουν διπλάσιο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου και τετραπλάσιο κίνδυνο καρκίνου του ορθού σε σύγκριση με όσους γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1950. Η τάση δεν περιορίζεται ΗΠΑ, ανάλογη αύξηση καταγράφεται και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Γιατί αυξάνεται στους νέους;
Η ακριβής αιτία δεν είναι ακόμη γνωστή. Επειδή όμως ο κίνδυνος μεγαλώνει από γενιά σε γενιά, θεωρείται ότι ρόλο παίζουν ο τρόπος ζωής και το περιβάλλον στα οποία εκτιθέμεθα από μικρή ηλικία. Οι πιο τεκμηριωμένοι παράγοντες είναι η παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο. Έχουν επίσης συσχετιστεί η καθιστική ζωή, η διατροφή με επεξεργασμένο κρέας, ζάχαρη και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, το κάπνισμα, το αλκοόλ, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και, πιθανώς, οι μεταβολές του μικροβιώματος του εντέρου, για παράδειγμα από τη συχνή χρήση αντιβιοτικών.
Ωστόσο, αρκετοί νέοι ασθενείς δεν έχουν κανέναν από αυτούς τους παράγοντες. Ο υγιεινός τρόπος ζωής μειώνει τον κίνδυνο, αλλά δεν τον εξαλείφει.
Ποια συμπτώματα χρειάζονται προσοχή;
Μεγάλη μελέτη στο Journal of the National Cancer Institute ανέδειξε τέσσερα πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια. Όσο περισσότερα συνυπάρχουν, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος:
- Αίμα στα κόπρανα ή αιμορραγία από το ορθό, ακόμη και σε μικρή ποσότητα
- Σιδηροπενική αναιμία χωρίς εμφανή αιτία, που συχνά εκδηλώνεται ως κόπωση
- Κοιλιακό άλγος που επιμένει
- Αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου: διάρροια, δυσκοιλιότητα, λεπτότερα κόπρανα ή αίσθημα ατελούς κένωσης
Στους νέους η διάγνωση συχνά καθυστερεί, γιατί τα συμπτώματα αποδίδονται σε αιμορροΐδες, ευερέθιστο έντερο ή άγχος, τόσο από τους ίδιους όσο και από τους ιατρούς. Οι αιμορροΐδες είναι πράγματι πολύ συχνές, όμως η
διάγνωση τίθεται μόνο μετά από κλινική εξέταση και, όπου χρειάζεται, κολονοσκόπηση. Η αιμορραγία από το ορθό και η ανεξήγητη αναιμία χρειάζονται ιατρική εκτίμηση χωρίς αναμονή.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Σε αυξημένο κίνδυνο βρίσκονται όσοι έχουν:
- συγγενή πρώτου βαθμού με καρκίνο ή προχωρημένους πολύποδες του παχέος εντέρου, ιδίως αν η διάγνωση έγινε πριν από τα 60
- κληρονομικό σύνδρομο, όπως το σύνδρομο Lynch ή την οικογενή αδενωματώδη πολυποδίαση (FAP)
- ελκώδη κολίτιδα ή νόσο Crohn του παχέος εντέρου
- ατομικό ιστορικό πολυπόδων ή καρκίνου του παχέος εντέρου
Σε αυτές τις περιπτώσεις ο έλεγχος ξεκινά νωρίτερα (με οικογενειακό ιστορικό συνήθως στα 40, στα κληρονομικά σύνδρομα ακόμη νωρίτερα) και το πρόγραμμα καθορίζεται από τον γαστρεντερολόγο ή τον χειρουργό σας. Οι περισσότεροι νέοι ασθενείς, πάντως, δεν έχουν οικογενειακό ιστορικό, οπότε η απουσία του δεν είναι λόγος εφησυχασμού.
Από ποια ηλικία πρέπει να κάνω προληπτικό έλεγχο;
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου μπορεί όχι μόνο να διαγνωστεί έγκαιρα αλλά και να προληφθεί. Σχεδόν πάντα ξεκινά από έναν πολύποδα που χρειάζεται χρόνια για να εξαλλαγεί, και η αφαίρεσή του κατά την κολονοσκόπηση σταματά αυτή τη διαδικασία.
Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» προσφέρει δωρεάν τεστ κοπράνων (self-test FIT) από τα φαρμακεία στις ηλικίες 50–69, με δωρεάν κολονοσκόπηση αν το αποτέλεσμα είναι θετικό. Στις ΗΠΑ, η ηλικία έναρξης του ελέγχου έχει ήδη μειωθεί στα 45. Αν είστε 45–49 ετών, συζητήστε το με τον ιατρό σας.
Αν όμως έχετε συμπτώματα, δεν πρόκειται για προληπτικό έλεγχο αλλά για διερεύνηση, που γίνεται σε οποιαδήποτε ηλικία. Ένα αρνητικό self-test δεν αποκλείει τη νόσο όταν υπάρχουν συμπτώματα.
Πώς αντιμετωπίζεται;
Η θεραπεία σχεδιάζεται από πολυεπιστημονική ομάδα: χειρουργό παχέος εντέρου, γαστρεντερολόγο, ογκολόγο, ακτινοθεραπευτή, ακτινολόγο και παθολογοανατόμο. Στους περισσότερους ασθενείς η βάση είναι το χειρουργείο, ενώ στον καρκίνο του ορθού συχνά προηγείται χημειοθεραπεία ή/και ακτινοθεραπεία. Σε κάθε ασθενή, ανεξαρτήτως ηλικίας, γίνεται ειδικός έλεγχος του όγκου (dMMR/MSI), ώστε να αναγνωριστεί πιθανή κληρονομική συσχέτιση.
Ένα κληρονομικό σύνδρομο αλλάζει τόσο τη θεραπεία όσο και τον έλεγχο των συγγενών.
Σε νεότερους ασθενείς, πέρα από την ίαση, μετρά και η ποιότητα ζωής των επόμενων δεκαετιών: η διατήρηση του σφιγκτήρα, η λειτουργία της κύστης, η σεξουαλική λειτουργία και η γονιμότητα. Γι’ αυτό η αντιμετώπιση πρέπει να γίνεται από εξειδικευμένο χειρουργό παχέος εντέρου, που μπορεί να συνδυάσει την ογκολογική ριζικότητα με τη διατήρηση της λειτουργίας και να σχεδιάσει τη θεραπεία εξατομικευμένα σε κάθε περίπτωση.
Σε αυτόν τον συνδυασμό, ριζικής αφαίρεσης του όγκου με διατήρηση της λειτουργίας, πρωτοπορεί η ρομποτική χειρουργική. Δεν πρόκειται για ρομπότ που χειρουργεί μόνο του, αλλά για ένα σύστημα που επεκτείνει τις δυνατότητες του χειρουργού. Μέσα από λίγες μικρές τομές εισάγονται μια κάμερα με τρισδιάστατη, μεγεθυμένη εικόνα και λεπτά εργαλεία με αρθρώσεις, τα οποία ο χειρουργός χειρίζεται από μια κονσόλα δίπλα στον ασθενή.
Στη στενή λεκάνη, όπου κάθε χιλιοστό μετράει, αυτό επιτρέπει πιο ακριβή εκτομή και καλύτερη προστασία των νεύρων. Σε μεγάλη μελέτη, η ρομποτική επέμβαση στον καρκίνο του ορθού συνδέθηκε με λιγότερες τοπικές υποτροπές και καλύτερη ουρολογική και σεξουαλική λειτουργία σε σύγκριση με τη λαπαροσκοπική χειρουργική. Για τον/την ασθενή, αυτό σημαίνει λιγότερο πόνο, συντομότερη νοσηλεία και ταχύτερη επιστροφή σε όλες τις εκφάνσεις της οικογενειακής, κοινωνικής και επαγγελματικής του/της ζωής.
Γιατί έχει σημασία ο εξειδικευμένος χειρουργός;
Η χειρουργική του παχέος εντέρου, και ιδίως του ορθού, είναι από τις πιο απαιτητικές επεμβάσεις της κοιλιακής χώρας. Ο όγκος πρέπει να αφαιρεθεί με ακρίβεια, μαζί με τους λεμφαδένες που τον περιβάλλουν. Από αυτό εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό ο κίνδυνος να επανέλθει η νόσος, η διατήρηση του σφιγκτήρα και η καλή λειτουργία του εντέρου μετά το χειρουργείο. Μελέτες δείχνουν ότι οι ασθενείς που χειρουργούνται από εξειδικευμένους χειρουργούς παχέος εντέρου έχουν καλύτερη επιβίωση και σπανιότερα χρειάζονται μόνιμη στομία.
Συμπέρασμα
Η νεαρή ηλικία δεν προστατεύει από τον καρκίνο του παχέος εντέρου, και η σκέψη «είμαι πολύ νέος για κάτι τέτοιο» είναι ένας από τους συχνότερους λόγους καθυστέρησης. Τις περισσότερες φορές τα συμπτώματα έχουν καλοήθη αιτία. Όταν όμως δεν έχουν, η έγκαιρη διάγνωση αλλάζει δραματικά την πορεία της νόσου.
